Welke walvissen je vanuit Tromsø kunt zien

Het begint met de haring

Elke winter trekt een enorme populatie Noorse voorjaarspaaiende haring de fjorden van Noord-Noorwegen in om de donkere maanden uit te zitten, voordat hij langs de kust naar het zuiden zwemt om te paaien. Orka's en bultruggen volgen de vis. Waar de haring zich vestigt, verandert door de jaren heen. Zo'n tien jaar geleden overwinterde hij vlak bij Tromsø, en aten de walvissen in fjorden op korte vaarafstand van de stad.

De laatste winters hebben de scholen zich verder noordelijk verzameld, in de wateren rond Skjervøy en Kvænangen. Daarom varen de dagboten nu tweeënhalf tot drieënhalf uur per richting. Onze gids over Skjervøy legt de verschuiving uit en de tochten met bus en boot die erop volgen.

De walvissen komen meestal eind oktober of in november aan en blijven tot in januari of soms februari. December en januari zijn de topmaanden. Wanneer je gaat loopt het seizoen per maand door.

Orka's

Orka's, ook zwaardwalvissen genoemd, zijn de opvallendste dieren daar. Ze zijn van boven zwart met een witte vlek achter elk oog en een lichtgrijs zadel achter de rugvin. Aan de vin zie je wie wie is. Een volwassen mannetje heeft een hoge, rechte vin die ongeveer 1,8 m kan worden, terwijl vrouwtjes en jonge dieren een kortere, gebogen vin hebben.

Noorse orka's leven in familiegroepen en zijn gespecialiseerd in haring. Ze werken samen om een school tot een compacte bal vlak onder het oppervlak te drijven, slaan er met hun staart op om de vissen te verdoven en eten ze daarna een voor een op. Onderzoekers noemen het carrouseljacht. Vanaf de boot zie je vinnen in cirkels draaien en witte spatten waar staarten het water raken, met meeuwen die er middenin duiken. Orka's zijn nieuwsgierig. Af en toe zwemt een groep vlak langs de romp.

Bultruggen

Bultruggen zijn veel groter, volwassen zo'n 12 tot 16 m. Hun lange borstvinnen kunnen ongeveer een derde van de lichaamslengte halen, en de kleine rugvin zit op een bult, waar de soort zijn naam aan dankt. Wat je meestal als eerste opvalt, is de blaas: een dikke wolk adem van een paar meter hoog die in de koude lucht blijft hangen. Als een bultrug diep duikt, kromt hij zijn rug en tilt hij zijn staart op, en zie je het patroon aan de onderkant waarmee onderzoekers individuen herkennen.

In de fjorden eten ze vaak dicht bij de orka's: ze schieten met wijd open bek omhoog door de haringbal en profiteren van de vis die de orka's bij elkaar hebben gedreven. Veel van deze bultruggen zwemmen later duizenden kilometers naar voortplantingswateren in het Caribisch gebied of voor de kust van West-Afrika.

Vinvissen en de zeldzamere bezoekers

Vinvissen zijn de op een na grootste dieren op aarde en duiken regelmatig op tussen de haring. Ze zijn lang en slank, met een hoge, smalle blaas en een kleine, naar achteren gebogen vin ver op de rug. Ze tillen de staart zelden op. Dwergvinvissen zijn kleiner, zo'n 7 tot 9 m, en makkelijk te missen, want hun blaas is zwak en ze komen maar kort boven. Potvissen leven vooral langs de diepe rand van het continentaal plat verder op zee en verschijnen maar af en toe in de fjorden.

Skua Nature noemt vier mogelijke soorten voor zijn tocht (orka's en bultruggen plus dwergvinvissen en vinvissen), en dat is een eerlijke samenvatting van het seizoen. Kleinere dieren vullen de gaten. Bruinvissen laten een kleine driehoekige vin zien en houden meestal afstand van boten. Zeearenden, met een spanwijdte van ruim 2 m, zie je langs de kust vaak.

Zo houd je ze uit elkaar

Hoe een waarneming eruitziet

Verwacht meer ruggen en vinnen dan springende walvissen. Meestal zie je blazen die in de lucht hangen en donkere ruggen die door grijs water rollen. Als een bultrug duikt, steekt zijn staart af tegen de bergen. Sprongen komen voor, maar zo zelden dat de gids gaat juichen. Meeuwen verraden veel, want een zwerm die laag boven één plek op het water cirkelt, betekent meestal dat daaronder orka's aan het eten zijn.

De boten houden onder de lokale richtlijnen een vaste afstand aan. Een verrekijker of een lange lens helpt. Orka's lezen de regels alleen niet. Soms komen ze vlak naast de boot boven. Hoe de afstandsregels werken staat in een eigen gids, en onze cameragids behandelt instellingen voor het lage licht.

De tijd bij de walvissen verschilt sterk per tocht.

• Hybride-elektrische boot van Brim, ~€ 175. 1–1,5 uur bij de walvissen, met een geruisloze elektromotor in hun buurt.
• Hogesnelheidscatamaran van Rødne, ~€ 175. Zo'n 2,5 uur in het walvisgebied.
• Polar Adventures max. 50, ~€ 209. 2–2,5 uur, en naar eigen zeggen de eerste boot bij de walvissen.
• Verwarmde boot van Skua Nature, ~€ 340. 3–3,5 uur op het water na de bus naar Skjervøy.
• 24-uursexpeditie van MV Quest, ~€ 392. Gasten worden wakker tussen de walvissen, uren voordat de dagboten er zijn.

Als de haring niet meewerkt

Geen enkele tocht garandeert walvissen. Brim claimt een slagingspercentage van meer dan 95 procent, maar de haring kan verschuiven en een seizoen kan eerder eindigen dan gepland. De meeste aanbieders verzachten het risico. Bij onze keuze mag je gratis mee op een andere tocht, Rødne biedt een gratis tweede tocht die je boekt bij het boekingspunt van Destination Tromsø, en MS Gabriele voor ~€ 186 geeft een gratis tweede ticket in hetzelfde seizoen. Alle regelingen voor een tweede kans vergeleken staat in een eigen gids.

Zie je meer op tegen de lange overtocht dan tegen de walvissen, lees dan onze gids over zeeziekte voordat je boekt.